filmvision

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დასკვნითი დღე

2012-01-25T16:36:00.005+04:00

კინოფესტივალის ბოლო დღე ძალზე მაღალ ნოტზე დაიწყო: მაიკლ ლის „კიდევ ერთ წელიწადს“ (2010) თამამად შემიძლია ვუწოდო ფესტივალის მშვენება. ფილმმა კიდევ ერთხელ თვალნათლივ აჩვენა, რამდენად პირობითი და ელასტიური სუბსტანციაა კინემატოგრაფიული დრო - თუ „ეულ პლანეტაში“ ეს სუბსტანცია 15 წუთის შემდეგ საუკუნედ იქცევა, მაიკ ლისთან თითქოს საერთოდ ქრება. არადა, რა ხდება ეკრანზე? თითქოს არაფერი განსაკუთრებული: ვიღაცა ქორწინდება, ვიღაცა კვდება, ვიღაცას უჭირს, ვიღაცას ულხინს - ყველაფერი ისე, როგორც ყოველდღიურ ცხოვრებაშია.

და მაყურებელი ამ ყოველდღიური ცხოვრების მოთვალთვალედაც იქცევა და ამასთან ერთდროულად, თითქოს მონაწილედაც. ტომი და ჯერის, ორმოცდაათს გადაცილებული შეხმატკბილებული წყვილის ოჯახური ცხოვრება და ოჯახური კავშირები ორი საათის განმავლობაში სამყაროს მინიატურული მოდელი ხდება, სადაც სითბოც არის და სიცივეც, მარტოობაც და მეგობრობაც, ტკივილიც და სიხარულიც... და როგორც ცხოვრებაში, შენ სრულიად თავისუფალი ხარ შენს არჩევანში - სიმპათია-ანტიპათიაში, თანაგრძნობა-განკიცხვაში. ამას თვალსაჩინოდ ადასტურებს კრიტიკოსთა შეფასებების „არაერთსულოვნებაც“: ზოგისთვის ის კომედიაა, ზოგისთვის - დრამა; ზოგიერთისთვის ფილმში რეჟისორის პესიმისტური ხედვა აისახა, სხვებისთვის - ოპტიმისტური; ვიღაცისთვის ტომი და ჯერის ოჯახი იდეალური ურთიერთობის ეტალონია, სხვებისთვის - მარტოობისგან თავის დაღწევის საშუალება; თუ უმრავლესობისთვის ოჯახის მეგობარი, მერი ტრაგიკული სახეა, არიან ისეთებიც, ვინც მასში წარსული შეცდომების გამოუსწორებელ შედეგებს უსვამს ხაზს. და ა.შ. და ა.შ.

მაგრამ საერთოა ერთი - გულგრილი არავინ რჩება. ეს საფესტივალო ჩვენებამაც დაადასტურა: სასიამოვნო სანახავი იყო დარბაზიდან გამოსული ადამიანების განათებული სახეები. სამწუხაროდ, მათი რიცხვი გაცილებით ნაკლები იყო, ვიდრე ფილმი იმსახურებდა. ეს ალბათ დილის სეანსსაც უნდა მივაწეროთ: 12 საათი ჩვენში ხომ დილად ითვლება.

ოსტატობით არც ფრანგი რეჟისორის ფრანსუა ოზონის ფილმი „უწყინარი დიასახლისი“ (La potiche, 2010) დაიწუნება. ამ კომედიას საფუძვლად დაახლოებით 10 წლის წინანდელი პიესა დაედო, რომლის მოქმედება 1977 წელს მიმდინარეობს, მაგრამ, თავად რეჟისორის სიტყვებიდან გამომდინარე, მის ეკრანზე გადატანას უფრო თანამედროვე პოლიტიკურმა ცხოვრებამ მისცა ბიძგი. ფილმი ქარხნის მეპატრონის მომხიბვლელ და რომანტიკულ მეუღლეზე მოგვითხრობს, რომელიც სიტუაციიდან გამომდინარე, იძულებული ხდება ხელში აიღოს ქარხნის მართვა, შემდეგ, როგორც იტყვიან, ეშხში შედის და ოჯახის მოსართავი დეკორატიული ნივთიდან წარმატებულ „ბიზნესვუმენად“ იქცევა. ამ როლს ჩვეული ელეგანტურობით ასრულებს კატრინ დენევი, რომელიც ჟერარ დეპარდიესთან ერთად (ქალაქის კომუნისტი მერი და სუზანის ახალგაზრდობისდროინდელი გატაცება) შესანიშნავ ირონიულ-კომიკურ წყვილს ქმნის. თუმცა, უნდა გამოვტყდე და, პირადად ჩემთვის, ოზონის ეპატაჟური კინო უფრო ახლობელია, ვიდრე მისი სტილიზებული იუმორი.

ძალზე საინტერესო აღმოჩნდა შვედური ახალგაზრდული ფილმი „წყეული ომოლი“ (Fucking Åmål, რეჟ. ლუკას მედისონი, 1998) - შვედური კინოს ისტორიაში ყველაზე პოპულარული ფილმი, პოპულარული არა მხოლოდ შვედეთში, არამედ მთელ ევროპაშიც; ეს წარმატება მან, ვფიქრობ, არა მხოლოდ მარად საჭირბოროტო საკითხების გამო, არამედ დიდი შინაგანი სიმართლის წყალობითაც დაიმსახურა. კინოსურათის მოზარდი გმირები პატარა, პროვინციულ ქალაქში ცხოვრობენ. მაგრამ პატარა სამყარო არ გამორიცხავს დიდ პრობლემებს. ფილმის ძირითადი სიუჟეტური ხაზი ორი მოზარდი გოგონას: მორცხვი და მარტოსული აგნესის და ყველაზე ლამაზი, ყველაზე პოპულარული, მაგრამ არანაკლებ მარტოსული ელენის ურთიერთობის განვითარებაა. ამ ურთიერთობაში წინა პლანზე ლესბოსური მომენტია გამოსული, და მაინც ეს არ არის მთავარი. ფილმი უფრო მეტად პიროვნულ თავისუფლებაზეა, საკუთარი სამყაროს დაცვის უფლებაზე. და ფილმის გმირმა გოგონებმა ეს შესძლეს. ამიტომ არის მათი ფინალური გავლა თავისი არსით შინაგანი თავისუფლების მოპოვების აქტი.

ცოტა უფრო ძნელი გასაგებია ის წარმატება, რომელიც გერმანელი რეჟისორის ულრიხ კოელერის ფილმს „ძილის დაავადებას“ (Sleeping Sickness - Schlafkrankheit) ხვდა წილად: 2011 წლის ბერლინალეს „ვერცხლის დათვი“ საუკეთესო რეჟისურისათვის. ვერბალურ დონეზე ეს წარმატება გასაგებია: განვითარებული ქვეყნების მიერ აფრიკისთვის (და ზოგადად განვითარებადი ქვეყნებისათვის) გაწეული დახმარება, მისი რეალური ეფექტი, ერთხელ ჩართული მექანიზმის ინერტული ტრიალი, მის მიერ წარმოქმნილი შავი ხვრელები, რომელშიც უმოწყალოდ ინთქმება გრანდიოზული თანხები და, რაც მთავარია, ადამიანური რესურსები, მიახლოებისას კონკრეტული ადამიანების ცხოვრებისგან რომ შედგება – უდავოდ აქტუალური და პასუხგაუცემელი, თუმცა არცთუ ხელშეუხებელი თემაა. ამ თემის გაშლა „ძილის დაავადებაში“ ორი ადამიანის ისტორიით ხდება: შუახნის გერმანელი ექიმის, რომელიც ოჯახის სამშობლოში დაბრუნების მიუხედავად აფრიკაში რჩება და აქაური ცხოვრების რუტინაში იძირება, და აფრიკული წარმოშობის პარიზელი ახალგაზრდა ექიმის, რომელიც უკვე ნახსენები ექიმის საქმიანობის ინსპექტირებისთვის ჩადის აფრიკაში, და რომელსაც, როგორც ჩანს, ასევე ძილის ავადმყოფობა ეყრება, რა თქმა უნდა, ფიგურალურად. ფილმი მკვეთრად იყოფა ამ ორ განსხვავებულ ნაწილად, მათი წყალგამყოფი კი (ან, ავტორების აზრით, გამაერთიანებელი) ზემოთხსენებული საკითხებისადმი მიძღვნილი მგზნებარე მოხსენებაა რომელიღაც ევროპულ კონფერენციაზე თუ შეხვედრაზე. აქტუალობა აქტუალობად, მაგრამ კინემატოგრაფიული თვალსაზრისით ამგვარი კომპოზიცია, ვეჭვობ, დიდი რეჟისორული ოსტატობის ნიშანი იყოს.

ასევე გასაგებია, რატომ ერგო თბილისის ფესტივალზე ჩვენების პატივი კიდევ ერთ გერმანულ ფილმს „სელექციონერი“ (The Breeder, 2011, რეჟ. ტილ ჰასტრაიტერი): ჰორორის ჟანრში გადაღებული კინოსურათი საქართველოში, კერძოდ, სვანეთშია გადაღებული და მასში ქართველი მსახიობებიც თამაშობენ (თამარ ბზიავა, გიორგი ყიფშიძე, ლაშა ბაქრაძე); ფილმის სიუჟეტით ორი ამერიკელი ტურისტი გოგონა სვანეთში მოგზაურობისას უცნაურ ტბასთან აღმოჩნდება, რომელიც რუკაზეც კი არ არის დატანილი. აქ ერთ–ერთი მათგანი ქრება. როგორც აღმოჩნდება, ქალიშვილს გაეროს კონტიგენტის (რომელიც ორი კაცითაა წარმოდგენილი) მეთაური იტაცებს, რომელიც უნაკლო ქალწულის შექმნის იდეით არის შეპყრობილი. თრილერის ელემენტების გამოყენებას კიდევ არა უშავდა, მაგრამ როცა საქმე ჰორორზე მიდგებოდა, კადრების უმეტესობა „რატომღაც“ ღიმილს იწვევდა; მთავარი „ურჩხულიც“ ცოტა არ იყოს კარიკატურულად გამოიყურებოდა და თავიდანვე იშიფრებოდა. ბევრ კითხვას ბადებდა ფილმის სიუჟეტური განვითარებაც. მართალია, სიუჟეტური ალოგიკურობის შესახებ დიდი ჰიჩკოკი მისთვის სპეციფიკური იუმორით ამბობდა, რომ როგორც წესი, ეს კითხვები მაყურებლის თავში უკვე სეანსიდან გამოსვლის შემდეგ იბადება და ამ დროისთვის მას ბილეთი უკვე კარგა ხანია ნაყიდი აქვსო; მაგრამ ჰიჩკოკის ფილმებისგან განსხვავებით, აქ კითხვები თავად სეანსის მსვლელობაშივე იბადება, რაც აშკარად არ უწყობს ხელს ფილმით „ტკბობას“.

და ბოლოს, დასკვნითი აკორდი – ფესტივალი ცნობილი კინოდრამატურგის ალექსანდრე მინდაძის ფილმით „შაბათ დღეს“ დაიხურა; ფილმით, რომლის მოქმედებაც მხოლოდ ერთ დღეს, 1986 წლის 26 აპრილს, მოიცავს (ჩერნობილის ტრაგედიის მომდევნო ავბედით შაბათს); ფილმით, რომელიც ბერლინის კინოფესტივალზე ვერ გაიგო და ვერ მიიღო ვერც პუბლიკამ და ვერც კრიტიკამ. მიზეზი შეიძლება ის იყო, რომ საზოგადოებას მოლოდინი გაუცრუვდა – ელოდა მამხილებელ, სოციალურ, შეიძლება პოლიტიკურ ფილმსაც და მიიღო ფილმი, რომელიც ავტორმა გადაიღო როგორც მეტაფორა, როგორც იგავი; შეიძლება ისიც, რომ დასავლეთმა არ დაუჯერა ავტორს – მათ გადაჭარბებად ჩათვალეს ფილმის გმირების ალოგიკური საქციელი ამ მასშტაბის კატასტროფის ფონზე.

ჩემთვის, საბჭოთა კავშირის ყოფილი მოქალაქესთვის, ფილმის პერსონაჟების ქცევის „ლოგიკაში“ გარკვევა დიდ სირთულეს არ უნდა წარმოადგენდეს, თუმცა ფილმის მოწონება მაინც გამიჭირდა. ჩემი, როგორც მაყურებლის, არსების ობიექტური ნაწილი ეთანხმება ავტორისეულ ხედვას, რომელიც რეაქტორს განიხილავს როგორც სიმბოლოს; იმასაც მშვენივრად ხვდება, რომ გმირები არ გარბიან არა იმიტომ, რომ ფეხსაცმელს ქუსლი მოტყდა, ან იმიტომ, რომ პასპორტი ვერ იპოვეს, ან თუნდაც იმიტომ, რომ ქორწილის მუსიკალურ მომსახურებაში ფული წინასწარ აქვთ აღებული – მათ უფრო სხვა, მენტალობაში ღრმად ჩაბეჭდილი ქცევის მოდელები ამუხრუჭებთ; იმასაც კარგად ამჩნევს, რა ვირტუოზული ოსტატობით არის გადაღებული ფილმი (რომინელი ოპერატორი ოლეგ მუტუ – კინომოყვარულებს ალბათ ახსოვთ „ბატონ ლაზარეკუს სიკვდილი“, „ოთხი თვე, სამი კვირა, ორი დღე“, „ჩემი ბედნიერება“) – ახლო ხედებზე და თითქმის უწყვეტ მოძრაობაში; მაგრამ არსებობს კიდევ ჩემი სუბიექტური ნაწილი, რომელსაც უბრალოდ ღლის ერთი ტონალობის დინამიკა და სუმბური ეკრანზე, რომელსაც ეკრანის მძაფრი ტემპი (ტემპი და არა რიტმი) თანაგანცდის საშუალებას ართმევს.

ზოგი ფილმი ეკრანზე ფეთქდება, ზოგი – მაყურებლის გულში. ამ შემთხვევაში, ვფიქრობ, ფილმის ავტორებმა ეკრანული მუხტის მაყურებელში გადატანა ვერ მოახერხეს; ან, შეიძლება, მე აღმოვჩნდი იმ მომენტში ცუდი მაყურებელი?!

ფესტივალი დასრულდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამჯერად საკონკურსო პროგრამის გარეშე მოგვიწია იოლად გასვლა, ფესტივალის ორგანიზატორებმა მაინც მოახერხეს მინი კონკურსის ჩატარება: ქართული კინოპანორამის ფარგლებში ნაჩვენები ფილმებიდან ასევე მინი ჟიურიმ (ერიკა და ულრიხ გრეგორების მონაწილეობით) ნანა ჯანელიძის ფილმი “ნეტავი იქ თეატრი არის?!” შეარჩია. ფილმის რეჟისორს საქართველოს ბანკის მიერ დაწესებული ჯილდო – ბერლინის კინოფესტივალზე გამგზავრება – ერგო წილად.
ფესტივალი დასრულდა. დასანანია, რომ წელს ის თავისი სრული შესაძლებლობებით არ იყო წარმოდგენილი. უკეთესის იმედით მომავალ შეხვედრას დაველოდოთ.

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე მეოთხე

2012-01-13T00:41:00.005+04:00

ფესტივალი დასასრულისკენ მიიწევს. ჩემი პირადი საფესტივალო პროგრამა დღეს თითქოს შედარებით სუსტი გამოვიდა.

თუმცა ეს არ ეხება პატრიკ კაზალის დოკუმენტურ ფილმს „რუბენ მამულიანი: ბროდვეის და ჰოლივუდის ოქროს ხანა“ (2007) პროგრამიდან „თბილისელი დიდოსტატები“. ერთსააათიან ფილმში რეჟისორმა მოახერხა არა მარტო მოეთხრო მისი შემოქმედებითი გზის შესახებ, არამედ გამოეკვეთა კიდეც ამ შემოქმედების ინდივიდუალური სახეც და ამასთან რობენ მამულიანის პიროვნული პორტრეტიც შეექმნა. და არც ერთი კადრი მისი ფილმებიდან. ეს, როგორც თავად ახსნა, იძულებითი შეზღუდვა იყო, გამომდინარე ჰოლივუდის სტუდიების ძალზე ძვირი ფასებიდან თითოეულ ნაწყვეტზე, მაგრამ, როგორც ხშირად ხდება ხოლმე, გარედან თავსმოხვეული შეზღუდვები სასიკეთოდ ადგება შემოქმედებას. ეს ფილმი განსაკუთრებით მიმზიდველი ალბათ კინომცოდნეებისთვის და ზოგადად კინოს ისტორიით დაინტერესებული მაყურებლისთვის იქნებოდა და შესანიშნავი იქნება, თუ ის, როგორც სასწავლო მასალა, ქართული კინოსასწავლებლების ფილმოთეკებში დაიდებს ბინას.
იმედგაცრუების გრძნობა ნაკლებად ეხება გერმანული პროგრამის ფილმსაც „სიმღერა, რომელიც მახსოვს“ (თუ ფილმის ორიგინალურ სახელწოდებას „Das Lied in mir“ სიტყვასიტყვით ვთარგმნით, უფრო ზუსტი იქნება „სიმღერა, რომელიც ჩემშია“, რეჟ. ფლორიან კოსენი, 2010). ფილმის მთავარი გმირისთვის, ახალგაზრდა გერმანელი ქალისთვის, ბუენოს–აირესის აეროპორტში შემთხვევით გაგონილი, მისთვის უცნობ ესპანურ ენაზე ნამღერი საბავშვო სიმღერა ძაფის ის წვერი ხდება, რომლითაც ის გულდაგულ მიჩქმალული წარსულის გორგლის შემორღვევას იწყებს: აღმოჩნდება, რომ მარია არგენტინელია; მისი არგენტინელი მშობლები 70–იანი წლების სამხედრო დიქტატურის დროს „უგზო–უკვლოდ დაკარგულთა“ სიაში არიან, სამი წლის გოგონა კი იქ მომუშავე გერმანელების წყვილმა იშვილა, მაგრამ ეს კიდევ არაფერი, ეს ბავშვის მოტაცება უფრო იყო, ვიდრე ქველმოქმედების აქტი: გერმანელმა წყვილმა ყველაფერი გააკეთა, რომ მარიას არგენტინელ ნათესავებისთვის მისი კვალი დაემალა.

მარია თანდათან იძირება მისთვის სრულიად უცნობ გარემოში, უცნობ წარსულში. მაგრამ ფილმის განსჯის საგანი არა მხოლოდ იდენტობის ძიებაა; ავტორი ორგანულად უკავშირებს ერთმანეთს პირადული გრძნობების სამყაროსა და პოლიტიკას, და წამოჭრის გერმანელებისთვის დღესაც მეტად მწვავე წარსული დანაშაულის საკითხს: განსხვავებით ახალგაზრდა არგენტინელი პოლიციელისგან, რომელსაც არც სურს დაუსვას შეკითხვები მამამისს, ყოფილ პოლიციელს, რადგან ეშინია სიმართლის, რომელმაც შესაძლოა გაუცხოების კედელი აღმართოს საყვარელ ადამიანებს შორის, მარიას სურს ყველაფერი იცოდეს, სრული სიმართლე, თუმცა ის თავისთავში იმის ძალასაც პოულობს, რომ აპატიოს მამამისს წარსულის შეცდომა თუ დანაშაული.

პირადისა და საზოგადოს შერწყმა ნაკლებად ორგანული გამოდგა ამავე პროგრამის მეორე ფილმისთვის „ქალაქი შენს ქვევით“ (2010, რეჟ. კეიტოფ ჰოხჰოისლერი). ეს მაღალი ხარისხის და მკვიდრად ნაგები ფილმი საბოლოო ჯამში მაინც სამყაროსავით ძველ ისტორიას მოგვითხრობს, როცა ზემდგომი პირი (შეგვიძლია ჩავწეროთ მეფე, ფეოდალი, მხედარმთავარი, ამ შემთხვევაში საბანკო იმპერიის მსხვილი ბოსი) თავისი ხელქვეითის (ვასალის, ქვეშემრდომის, რიგითი ჯარისკაცის, ბანკის მოსამსახურის) ცოლს ყვარობს და მის ქმარს გადასაკარგავში აგზავნის. მართალია, ფილმის ავტორი ამ ისტორიას თანამედროვე ცათამბრჯენების ცივი შუშისა და მბრწყინავი პლასტიკატის გარემოში ათავსებს და ცდილობს ხაზი გაუსვას გახლეჩილობას რეალურ ქალაქსა (ცხოვრებას – იხ. ფილმის სახელწოდება) და ამ სტერილურ გარემოს შორის, ფილმის ფინალური კადრის (ზემოდან ქვემოთ, აჩოჩქოლებული ქუჩისკენ მიმართული მზერა) ფინალური ფრაზა: „იწყება!“, მაინც ჰაერში ეკიდება (პირადად ჩემთვის მაინც).

მაგრამ დღის "კულმინაცია" მაინც ჯულია ლოკტევის „ეული პლანეტა“ (2011, დამოუკიდებელი ამერიკული კინო) აღმოჩნდა: ამ ფილმს ქართველი მაყურებლისთვის საინტერესოს რამდენიმე მომენტი ხდიდა: კინოსურათი გადაღებულია საქართველოში, მასში მონაწილეობს გაელ გარსია ბერნალი (ბერნალი საქართველოში!) და მას პარტნიორობას უწევს მთასვლელი ბიძინა გუჯაბიძე. ამის დამსახურება იყო თუ ამერიკის საელჩოს ხელგაშლილი ჟესტის (რომელმაც ფილმზე თავისუფალი დასწრება აჩუქა ქართველ მაყურებელს), მაგრამ კინოთეატრის დიდი დარბაზი სავსე იყო.
ფილმის სიუჟეტით ახალგაზრდა წყვილი დაქორწინებამდე საქართველოში ჩამოდის სამოგზაუროდ. ისინი ადგილობრივ გამყოლს დაიქირავებენ და მასთან ერთად კავკასიის მთების დასალშქრად მიდიან. შემდეგ – წამიერი სისუსტე და წყვილის ურთიერთობაში ბზარი ჩნდება, შემდეგ – სიახლოვის ძაფები ქართველ გამყოლსა და ამერიკელ ტურისტს შორის იბმება. ეს არის და ეს.

დასაწყისს არა უშავდა – იუმორი, ანეკდოტები, თამაშის განცდა; თუმცა რიტმთან დაკავშირებული პრობლემები მალევე გამოჩნდა, მაგრამ რიტმში ერთი–ორი ჩავარდნა ვის არ მოსვლია (გავიმხნევე თავი). თუმცა ცოტა ხანში ნათელი გახდა, რომ ეს უბრალო ჩავარდნა კი არა, პრინციპი იყო, მაგრამ რისი სახელით, ამას ბოლომდე ვერ მივხვდი. ერთი პირობა ისიც ვიფიქრე, საქართველოს ტურიზმის სამინისტროს დაკვეთასთან ხომ არ გვქონდა ადგილი, მაგრამ ესეც უკუვაგდე – თრუსოს ხეობის გადაღება გაცილებით ლამაზადაც შეიძლებოდა. არადა, ფილმის მოქმედების ძირითადი ნაწილი სიარულისგან შედგება, ისეთი გაუთავებელი და უაზრო სიარულისგან, ქართული ფილმების გმირების სახელგანთქმული „გავლები“ საოცნებოდ რომ მოგეჩვენება კაცს. საბოლოოდ, ვუყურეთ ორსაათიან ფილმს ოცწუთიანი სიუჟეტით და ამ ორი საათის განმავლობაში ქართველ მაყურებელს საკუთარი თავის გართობაზე ზრუნვა თავადვე მოუწია.

ამ გაუგებრობაში ყველაზე ნაკლებ მსახიობებს მიუძღვით ბრალი: მოცემულობის ფარგლებში დამაჯერებელი და უშუალოა ჰანი ფურსტენბერგი (ნიკას როლის შემსრულებელი); სავსებით გასაგებია ბერნალის სარეკლამო ფუნქციაც, თუმცა სხვა მხრივ, ეროტიული სცენების და ნაცემი ძაღლის ფუნქციის შესრულება არც სხვა მსახიობს გაუჭირდებოდა; ყველაზე ცოცხალი სახე კი მაინც ბიძინა გუჯაბიძემ შექმნა, მით უფრო, რომ სიუჟეტური სიცარიელის პირობებში მას ბუნებრივი გარემო უმაგრებდა მხარს.

საბედნიეროდ, მომდევნო სეანსზე ნაჩვენები კერი ფუკუნაგას „ჯეინ ეარი“ (2011) ალბათ საუკეთესო საშუალება იყო კინემატოგრაფიული პროფესიონალიზმის რეაბილიტაციისთვის. ძნელია ობიექტური იყო იმ ფილმის შეფასებისას, რომელიც შენი ბავშვობის მეგობარი წიგნის მიხედვით არის გადაღებული, მაგრამ სუბიექტური ადამიანისთვისაც ძნელია იმის უარყოფა, რომ რეჟისორმა საკმაოდ ოსტატურად მოახერხა სქელტანიანი რომანის „ჩატევა“ ორსაათიან ეკრანიზაციაში. ეს ძირითადად სასიყვარულო ხაზზე კონცენტრირების ხარჯზე მოხდა, თუმცა გრძნობის განვითარება-გაშლისათვის დრო მაინც არასაკმარისი აღმოჩნდა და ფილმი ცოტათი მაინც სიყვარულის ისტორიის კონსპექტივით გამოვიდა (თუმცა არ ვიცი, ასევე თუ აღიქვამენ ფილმს ისინი, ვისთვისაც “ჯეინ ეარი“ კინოა, და არა წიგნი).
მაგრამ დეტალებს თუ არ ჩავუღრმავდებით , ეს რომანის მორიგი ღირსეული ეკრანიზაციაა, შესანიშნავი სამსახიობო ანსამბლით და არცთუ უცნობი სახელებით: ჯეინი - მია ვასიკოვსკა , მისტერ როჩესტერი - მაიკლ ფასბენდერი, მისის ფერფაქსი - ჯუდი დენჩი, მისის რიდსი - სალი ჰოკინსი, სენტ ჯონსი - ჯეიმი ბელი.

საბოლოო ჯამში, უნდა გამოვტყდე, რომ ჩემი საწყისი მოსაზრება საფესტივალო დღის სისუსტის შესახებ, ობიექტურ მზერას ვერ უძლებს. უბრალოდ ამ დღეს ზომიერად კარგმა და ზომიერად ხარისხიანმა ფილმებმა ემოციური განცდა მომანატრა.

მაგრამ ამაზე უკვე შემდგომმა და დასკვნითმა დღემ იზრუნა.

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე მესამე

2012-01-07T22:32:00.007+04:00

ამ დღეს „ქართულ პანორამაში“ ორი მხატვრული ფილმი აჩვენეს: სამწუხაროდ, ქეთი მაჭავარიანის „მარილივით თეთრის“ ნახვა ისევ ვერ მოვახერხე, თამარ შავგულიძის ფილმის „დაბადებულები საქართველოში“ პრემიერა კი ჯერ კიდევ გაზაფხულზე შედგა და მასზე უკვე ბევრი დაიწერა. ამიტომ მოკლედ ვიტყვი: დღევანდელი ქართული ფილმების ძირითადი მასის ფონზე ფილმი სასიამოვნოდ გამოირჩევა მსახიობების ორგანული არსებობით კადრში, არა–ყალბი დიალოგებით, თავშეკავებული რეჟისურით, მაგრამ ისევ სუსტ წერტილად რჩება დრამატურია, დამაკლდა ფონიც, რომელიც უფრო საგრძნობს გახდიდა და გაამართლებდა ფილმის სახელწოდებას, ვერც პერსონაჟები ჩავსვი არსებულ სოციალურ ფონში – ისინი ვერც მაყურებელმა „იცნო“, და ა.შ. და ა.შ. თუმცა ფილმის ჩვენებაზე რეჟისორის მიერ ნათქვამი სიტყვები, მეტად იშვიათი და უჩვეულოც კი ქართულ რეალობაში, მომავალში მისგან უკეთესი ფილმების იმედს ნამდვილად იძლევა:

“ოთხივე მსახიობი გვაძლევდა საშუალებას, რომ უფრო კარგები ყოფილიყვნენ, უფრო უკეთესად რომ მემუშავა მათთან, ამაზე ძალიან გული მწყდება. მე მგონი, ჩანაფიქრი ბოლომდე არ გამომივიდა ორი მიზეზის გამო – ერთი, რომ გამოცდილება არ მეყო და ამაზე არ ვბრაზდები, მაგრამ მეორე ჩემი უყურადღებობაა, იყო კონკრეტული სცენები, რომლებსაც შემდეგ რომ ვუყურე, ვიფიქრე, რომ უფრო ყურადღებით რომ ვყოფილიყავი, სხვანაირად გადავიღებდი”.

ისე გამოვიდა, რომ მესამე დღემ ჩემთვის სიყვარულის ნიშნით ჩაიარა:

„ევროპული კინოს ფორუმის“ პროგრამით ნაჩვენებ ფილში „საშო“ (რეჟ. ბენედეკ ფლიგაუფი) ეს პირველივე სცენებიდან ნათელი ხდება – ბავშვობის ასაკში ჩასახული სიყვარული უძლებს დროს და მანძილს; თუმცა მალე სიუჟეტის განვითარება ერთი შეხედვით სხვაგან გადაუხვევს და სულ სხვა პრობლემებს წამოჭრის; ფილმი განსაკუთრებით მშვენიერი საჩუქარია კლუბური ჩვენებებისთვის – შესანიშნავ მასალას იძლევა როგორც ადამიანური ურთიერთობების სირთულეზე, ასევე ტოლერანტობაზე, კლონირების მორალურ ასპექტებზე და სხვა არანაკლებ მწვავე საკითხებზე სასაუბროდ. თუმცა საბოლოოდ ფილმი მაინც განუხორციელებელ სიყვარულზეა. ევა გრინის თაყვანისმცემლები ალბათ კმაყოფილები დარჩებიან: ის იმდენად თავშეკავებული შტრიხებით ქმნის თავისი პერსონაჟის სახეს, რომ ნებისმიერი მაყურებელი თავისუფალია თავად მოახდინოს მასზე თავისი ემოციების პროეცირება;

შვედმა რეჟისორმა, როი ანდერსონმა სიყვარულის თემა ფილმის სახელწოდებაშივე განაცხადა. 1970 წელს გადაღებული „ერთი სიყვარულის ისტორია“ 14–15 წლის მოზარდების სიყვარულზე მოგვითხრობს და ეს გრძნობა მართლაც ნათელი და სუფთაა, თუმცა მაინც გამიჭირდება დავეთანხმო ფილმის ანოტაციას, რომ თავად კინოსურათიც „ნათელი და ოპტიმისტურია“. მე მომეჩვენა, რომ ავტორისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია ამ სიყვარულის „ფონი“: მოზრდილების სამყარო გაცვეთილი გრძნობებით, იმედგაცრუებული აწმყოთი, უფერული ურთიერთობებით, მარტოობის გამოთქმული თუ გამოუთქმელი განცდით. რეჟისორი ჩაძიებით აფიქსირებს ძირითადი სიუჟეტური ხაზისთვის თითქოსდა არააუცილებელ ყოფით დეტალებს, ჟესტებს, გამოხედვებს, ინტონაციებს. არ ვიცი, ვისთვის როგორ: შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ ეს ფონი ავტორმა ახალგაზრდების ნათელი გრძნობის ხაზგასასმელად გამოიყენა, ან პირიქით, რომ უფროსებიც ოდესღაც ასე იწყებდნენ. მაყურებლის განწყობისდა მიხედვით, ვიღაცისთვის ალბათ ჭიქა ნახევრად სავსე იქნება, ვიღაცისთვის – ნახევრად ცარიელი. ჩემმა ასოციაციურმა მახსოვრობამ კი ფილმის ფინალურ სცენაში, ძირეული განსხვავებების მიუხედავად და ჩემთვისაც მოულოდნელად, რომან ბალაიანის „ფრენა ძილში და ღვიძილში“ წამოატივტივა ცხოვრებისეული კრიზისის განცდით.

და კიდევ ერთი ფილმი სიყვარულზე ბუ ვიდერბერგის „სილამაზისა და ვნების დრო“ (1995); და ისევ – სიყვარულზე კი?

რეჟისორის უკანასკნელი ფილმი, რომელშიც მთავარ როლს მისი ვაჟი, იოჰან ვიდერბერგი ასრულებს, მართლაც დროზეა გადაღებული: იმ დროზე ადამიანის ცხოვრებაში, როცა სიყვარულის ობიექტი კი არ აღაგზნებს სისხლს, აღგზნებული სისხლი თავად ეძებს გრძნობის ობიექტს, და ეს ახლადგაღვიძებული გრძნობა ვნება უფროა, ვიდრე სიყვარული. იმ პერიოდზე ყმაწვილი სტიგის ცხოვრებაში, რომელიც მოუქნელ მოზარდს ახალგაზრდა მამაკაცად აქცევს, და აქ მთავარი ქმედითი ფაქტორი არა მხოლოდ მოსწავლისა და ახალგაზრდა მასწავლებელი ქალის აკრძალული რომანია, არამედ (და შეიძლება მეტადაც) უცნაური ურთიერთობა მასწავლებლის ლოთ და მელომან მეუღლესთან (ჩემი აზრით, ფილმის საუკეთესო სცენები), უფროსი ძმის დაღუპვა წყალქვეშა ნავზე, ოჯახური ურთიერთობები, ომის თითქოს უმნიშვნელო და არააუცილებელი ანარეკლები. ორსაათიანი ფილმი თითქოს ერთ ამოსუნთქვაზეა გადაღებული, არადა მასში არც მძაფრი სიუჟეტია, არც დეტექტიური ელემენტი, არც ექშენი და არც სასპენსი, მხოლოდ და მხოლოდ კინემატოგრაფის გრძნობა და ოსტატობა.

და ბოლოს, ისევ ყველასგან და ყველაფრისგან ცალკე მდგომი ლეო კარაქსი თავისი ფილმით „პოლა X”. ფილმი მელვილის 1852 წლის სკანდალური ნაწარმოების „პიერი, ანუ ორაზროვნება“ თავისუფალი ეკრანიზაციაა, გადმოტანილი თანამედროვე საფრანგეთის რელობაში. ფილმის სახელწოდება რომანის ფრანგული დასახელების აკრონიმია (Pierre, ou les Ambiguité), ხოლო რიცხვი X (და არა ასო „იქსი“) სცენარის სამუშაო ვარიანტების რაოდენობაზე მიუთითებს. კინოსურათი ორ ნაწილად და ორ სამყაროდ არის გაყოფილი: ლამაზი, ქერა ნახევრად ღმერთების არისტოკრატიული ოლიმპი და მრუმე, რუხ ფერებში ჩაძრული ფსკერი. ახალგაზრდა მოდური მწერალი პიერის (გიომ დეპარდიე) გზამკვლევი ამ მეორე სამყაროში ჯერ სიზმრებში, შემდეგ კი ცხადშიც გამოცხადებული უცნობი შავთმიანი ქალიშვილი ხდება, რომელიც მის ნახევარდად აცხადებს თავს.

შეუძლებელია დაბეჯითებით ამტკიცო, რეალურია თუ არა ეს პერსონაჟი, ან მისი ისტორია, თუ ის პიერის ქვეცნობიერი ლტოლვის განსხეულებაა. ფილმის მძაფრად მელოდრამატული, ექსპრესიული ქსოვილი მართლაც ორაზროვნებათა სიმრავლით არის გაჟღენთილი.

მაყურებელს, ვისაც უყვარს მკაფიო და დავარცხნილი ისტორიები, ფილმი ალბათ ერთ დიდ გაუგებრობად მოეჩვენა; კინემატოგრაფთან დიალოგის მოყვარულთათვის კი, მოწონება–არმოწონების მიუხედავად, დარწმუნებული ვარ, ის საინტერესო კინოგამოცდილება აღმოჩნდებოდა.

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე მეორე

2011-12-20T20:24:00.005+04:00

ფესტივალის ეს დღე სასიამოვნო სიურპრიზით დაიწყო. ეს სიურპრიზი ოლეგ ნოვკოვიჩის სერბიული ფილმი „თეთრი, თეთრი სამყარო“ (2010) იყო. განსაკუთრებული მოლოდინი არ მქონია, მით უმეტეს, რომ პირველმა კადრებმა ცოტა გაღიზიანებაც კი გამოიწვია: უცნაურად აპათიური და მთვრალი მარგინალები, მემაღაროელთა ქალაქის უსახური გარემო. ისევ „ჩერნუხა“? საბედნიეროდ, არა.

თუ მოგიყვებიან, რომ ფილმში ერთს უყვარს მეორე, მას – სულ სხვა და ამ სხვის გულისთვის ქმარიც მოკლა, რომ მის ქალიშვილს კი თავისი უცნობი მამა უყვარდება და მისგან შვილს ელოდება, რომ ქალიშვილი მამას და საყვარელს კლავს და მის დანაშაულს დედა იღებს თავის თავზე, ქალიშვილის გამო კი მისი შეყვარებული იკლავს თავს, და ამას დამატებული თითოეული პერსონაჟი სოლო არიებსაც ასრულებს გულისგამგმირავი სევდით. ალბათ იფიქრებთ, რომ „საპნის ოპერასთან“ გაქვთ საქმე, იფიქრებთ და ძალიანაც შეცდებით. რადგან ერთი, რომ ფილმის სიუჟეტი ძალიან ვულგარულად მოვყევი და მეორეც, ასეთი სიუჟეტური წყობა არც ბერძნული ტრაგედიისთვის არის უცხო, სადაც მთავარი მეტოქე ბედისწერაა. ფილმი სწორედ თანამედროვე ტრაგედიისკენ მიიწევს, სიყვარულის შეუძლებლობის ტრაგედიისკენ, სადაც ქოროს ფუნქციას პერსონაჟების მიერ შესრულებული მუსიკალური ნომრები ასრულებს. ფინალში კი ნამდვილი ქოროც გამოჩნდება – ქალაქის მაცხოვრებლები: ფილმის ერთი შეხედვით პირწმინდად პიროვნულ დრამაში მცირე დოზით, მაგრამ საკმაოდ ქმედითად არის გატარებული სოციალური მოტივიც.

ჩანაფიქრის მიხედვით მაღალი ტემპერატურის დრამა უნდა ყოფილიყო გ.მასხარაშვილის „მესაათეც“, მაგრამ აქტუალური თემის, ძალზე მტკივნეული პრობლემის და მკაფიო ავტორისეული პოზიციისდა მიუხედავად დრამა არ შედგა. მაყურებელი გულგრილი რჩება. რაშია პრობლემა? ალბათ არა მხოლოდ იმაში, რომ ფილმი „გველაპარაკება და არ გვიჩვენებს“, არამედ იმაშიც, რომ ცუდად ლაპარაკობს და ცუდად გვიჩვენებს; რომ პროლოგში ფილმის გასაღებად ნაჩვენები კალეიდოკოპის ნამსხვრევები, საიდანაც ჩანაფიქრით ერთი მთლიანი ხატი უნდა შემდგარიყო, ერთგვაროვანი და ერთფეროვანი აღმოჩნდა. ამიტომ მათი დაწყობაც გაძნელდა.

ფილმის კარდიოგრამა სწორი ხაზს გამოსახავს. ეს კი, არაექიმებმაც იციან, სიკვდილის ნიშანია. ფილმი არ სუნთქავს, ეტყობა არიტმიამ მოუღო ბოლო. სხვას რომ თავი დავანებით, ფილმის გმირის გამოჩენა უნდა ყოფილიყო მაყურებლისთვის კულმინაცია თუ არა, მნიშვნელოვანი ეპიზოდი მაინც. არაფერი ამდაგვარი, ერთი რიგითი ეპიზოდი. და, სხვათა შორის არა მარტო მაყურებლებისთვის, ფილმის პერსონაჟებისთვისაც: გაუგებარია, რისთვის სჭირდებოდათ ასე მისი ინტერვიუ - არც ემოციურად, არც არსობრივად ისინი (და ვერც ჩვენ) ახალს ვერაფერს ვიგებთ. მხოლოდ ვრწმუნდებით, რომ მანიაკად მიჩნეულ პერსონაჟს კუდი და ჩლიქები არ აქვს, არც წითელი თვალები და მხეცური გამომეტყველება. მაგრამ ეს ხომ უკვე ვიცოდით.

ამავე დღეს, შვედური პროგრამის ოფიციალური გახსნის წინ მაყურებელს საშუალება მოგვეცა გვენახა პროგრამით გაუთვალისწინებელი ფილმიც: ქართული წარმოშობის შვედი რეჟისორი ლევან აკინი (მისი მშობლები 70–იანი წლების ემიგრანტები არიან) თავის პროდიუსერთან ერიკა სტარკთან ერთად ბოლო წუთებში შემოუერთდა ფესტივალს. მან ჩამოიტანა 2008 წელს გადაღებული მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „ბოლო საქმე“ (Last Things), რომელსაც ჰამბურგის ფესტივალზე დამსახურებული აქვს საბავშვო ჟიურის პრიზი „საუკეთესო ფილმისთვის“ და მაყურებელთა სიმპათიის პრიზი. ფილმი ტრაგიკულია, მაგრამ ამავე დროს ნათელი. მცირე დროში რეჟისორი ძალდაუტანებლად ახერხებს მოყვეს ამბავიც და შექმნას მოზარდის სულიერი მდგომარეობის მეტად მეტყველი მხატვრული სახეც; მართლაც სიმპათიური ფილმი იყო.

გვაჩვენეს ნაწყვეტი ლევან აკინის ახალი სრულმეტრაჟიანი ფილმიდანაც „Certain People“ (“ზოგიერთები“) და თავად რეჟისორი დაგვპირდა, რომ მომავალ წელს უკვე ამ ფილმით გვესტუმრება.

და ბოლოს, დღის დაგვირგვინება – წმინდა წყლის საფესტივალო ფილმები: მიქელანჯელო ფრამარტინოს „ოთხი ცხოვრება“ ( Le Quattro Volte) და ბელა ტარის „ტურინული ცხენი“.

კალაბრიის მთებში გადაღებული უხმო არა, მაგრამ თითქმის უსიტყვო, მედიტაციური ფილმი ოთხი, ერთმანეთში გადამდინარე ნოველისგან შედგება: მოხუცი მწყემსი ყოველდღე თხებს მთებში მიერეკება, საღამოს კი ეკლესიაში შეგროვებულ მტვერს სვამს სამკურნალოდ, ერთხელაც მტვრის შეკვრას საძოვარზე დაკარგავს და უწამლოდ დარჩენილი, კვდება. თხის ფარაში კი თეთრი ბატკანი იბადება, მალე საძოვარზე გადენილი, თავისიანებს ჩამოშორდება და ტყეში იკარგება; ღამეს ხის ძირში მიწოლილი ხვდება; მისი შემდგომი ბედი ძნელი მისახვედრი არ უნდა იყოს და თხრობა უკვე ტანაშოლტილ ხეზე გადადის, რომელსაც სოფლის მაცხოვრებლები სოფლის ზეიმისთვის შეარჩევენ, შემდეგ კი ხერხავენ, აპობენ და მთელი სოფლისთვის ნახშირს ამზადებენ. ბოლო კადრი ეს უზარმაზარი, მბოლავი მიწის გორაკია, რომელშიც თავის სიცოცხლეს ასრულებს ხე. სწორედ ამ კადრით იწყებოდა ფილმი – ციკლი შეიკრა, სიცოცხლე გრძელდება.

მედიტაციისთვის ნაკლებად განწყობილ მაყურებელს კიდევ უფრო მძიმე გამოცდა ელოდა ბელა ტარის „ტურინულ ცხენზე“: შავ–თეთრი გამოსახულება, ორსაათნახევარი და სულ ოცდაათამდე კადრ–ეპიზოდი; ექვსი დღე (ანტიშესაქმე) და ყოველდღიურად განმეორებადი, რიტუალად ქცეული ქმედებები; მოქმედი პირი – სულ სამი: მოხუცი მეეტლე, მისი ქალიშვილი და ცხენი, სწორედ ის, გადმოცემის მიხედვით ნიცშე რომ მოეხვია კისერზე, კიდევ, ერთხელ გამოჩენილი მეზობელი და ერთიც, ამ სივრცეში შემთხვევით შემოჭრილი ბოშები; მოქმედების ადგილი: მარტოხელა ფერმა ტრიალ მინდორზე; და ამ საშუალებებით რეჟისორი სამყაროს დასასრულის შთამბეჭდავ სურათს ქმნის (არანაკლებ შთამბეჭდავს, ვიდრე ლარს ტრიერის ექსპრესიული „მელანქოლია“). თუმცა აპიკალიპტურ მდუმარებასა და წყვდიადშიც ფილმის პერსონაჟები ჯიუტად აგრძელებენ ყოველდღიურ რიტუალს – ფინალური კადრი, რომელიც ალბათ წლების მერეც ძნელად ამოიშლება თვალიდან და მეხსიერებიდან...

ბელა ტარი აცხადებს, რომ ეს მისი უკანასკნელი ფილმია. ვერაფერს იტყვი, შემოქმედების (ისევე როგორც საფესტივალო დღის), შესანიშნავი დასასრულია.

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე პირველი. გაგრძელება

2011-12-13T17:51:00.008+04:00

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე პირველი. გაგრძელება

საბედნიეროდ „ბახმარომ“ (რეჟ. სალომე ჯაში) მოლოდინი არ გამიცრუა. ვინც ვერ მოახერხა ნახვა, მათთვის განვმარტავ, რომ ბახმაროს პირდაპირი გაგებით საერთო არაფერი აქვს ცნობილ კურორტთან; ეს მხოლოდ კომუნისტური წარსულიდან შემორჩენილი სამსართულიანი შენობის (ყოფილი სასტუმრო „ბახმაროს“) პირველ სართულზე შეკედლებული რესტორნის სახელწოდებაა. ამავე შენობას მიკედელებიან სხვადასხვა ფუნქციის ერთეულები: ჩინური მაღაზია, კომპიუტერული მომსახურება, პატარა მაღაზია ყოველდღიური მოთხოვნილების საგნებით, სხვადასხვა პარტიების ოფისები... და რა თქმა უნდა, ლტოლვილები.

ყველა თავისი ცხოვრებით ცხოვრობს, მაგრამ საერთოც აქვთ. ეს საერთო თითქოს გაყინული დროა. ჩემთვის მთელი ფილმი გონებაში ამოტივტივებული ვაჟა–ფშაველას სტრიქონების რეფრენით მიდიოდა: „ დგანან და ელიან. უსაზღვროა მთების მოლოდინი. .... სდგანან და ელიან. გული სტკივათ, ძალიან სტკივათ. მაგრამ არ იხოცებიან, არც ჭლექდებიან. ელიან, ვის? ან რას? რაღაცას.“

რეჟისორი ახერხებს ძალზე რეალური კონკრეტული შენობა მეტაფორად აქციოს და პროვინციული ყოფის ერთი მხარე ამოანათოს. ეს კი საავტორო დოკუმენტური კინოს მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი და უპირატესობაა. მაგრამ ერთი კი მაინც უნდა შევნიშო: მაკრატლით პატარა გადავლა სულაც არ აწყენდა ფილმს, განსაკუთრებით სტატიკურ კადრებში. ზომიერად გამოყენების შემთხვევაში ის რეჟისორისთვის სასურველ მონოტონურ რიტმს არ დაარღვევდა, მაყურებელს კი იმ მცირე დისკომფორტს მოუხსნიდა, რაც უკვე აღქმული კადრის ისევ ხედვის არეში დარჩენა იწვევს.

ორი წლის წინ ამავე ფესტივალზე ნაჩვენები „აბსურდისტანის“ შემდეგ ფაიტ ჰალმერის „ბაიკონურზე“ შესვლას ამერიკელი პროდიუსერის ჯიმ სტარკთან შეხვედრა ვარჩიე.

სტარკი ენერგიული და ენაწყლიანი მოსაუბრე აღმოჩნდა, თუმცა ქართველმა აუდიტორიამ მისი „გაოცება“ მაინც მოახერხა: დარბაზი (117 კაციანი, მაგრამ მაინც) სავსე იყო და კითხვაზე, თუ რამდენმა ნახა მასტერკლასის წინ დემონსტრირებული ფილმი, ჰაერში მხოლოდ 8–9 ხელი გამოჩნდა, მომდევნო კითხვაზე კი – რამდენი იყო დარბაზში პროდიუსერი, სულაც ორი. სტუმრის გაოცება, რა თქმა უნდა, არტისტულად უტრირებული იყო, მაგრამ საფუძველსმოკლებული – ნამდვილად არა.

არ ვიცი, კმაყოფილი დარჩნენ თუ არა დამსწრე პროდიუსერები: როგორც თავად სტარკმაც აღნიშნა, ის არ იყო დარწმუნებული, რამდენად გამოადგებოდათ ქართველ პროდიუსერებს მისი გამოცდილება, იმდენად განსხვავებულია პირობები. თუმცა რაღაც მომენტების ამოკრეფა მაინც შეიძლებოდა. ჩემთვის კი მისი საუბარი კიდევ ერთი დადასტურება იყო, რომ ფილმის შექმნაში შეტანილი წვლილი განისაზღვრება არა იმით, რა თანამდებობა წერია ამა თუ იმ გვარის გასწვრივ ტიტრებში, არამედ – ვისი გვარი წერია ამა თუ იმ თანამდებობის გასწვრივ.

განსხვავებით ჯიმ სტარკისგან, ლეო კარაქსი გაცილებით სიტყვაძუნწი აღმოჩნდა. არა, სიტყვაძუნწი ნაკლებად. ის საკმაოდ ვრცელ პასუხებს იძლეოდა, მაგრამ კონკრეტიკას ჯიუტად უვლიდა გვერდს. გადავსებული დარბაზი აშკარად იმედგაცრუებული დარჩა. ინტერესი კი მართლაც დიდი იყო და არა მარტო პიროვნებისადმი, არამედ მისი 1986 წელს გადაღებული ფილმისადმიც. იმდენად დიდი, რომ „ცუდი სისხლის“ წინ ბატონმა გაგა ჩხეიძემ ბოდიშნარევი სინანულიც კი გამოთქვა, რომ ფესტივალმა ვერ გაითვალისწინა ეს ინტერესი და დიდ დარბაზში არ დანიშნა ჩვენება. თუმცა ჩემი აზრით, ფესტივალს უხდება გავსებული და მეტიც, გადავსებული დარბაზები; და ნახევრად სავსე 450 კაციან დარბაზს ისევ გადატენილი 117 კაციანი დარბაზი სჯობია (ეს, რა თქმა უნდა, ნახევრად ხუმრობით).

ფილმი კი მართლაც შთამბეჭდავია თავისი არასტანდარტული რეჟისურით და ძალიან საინტერესო გმირით. თუმცა ჟულიეტ ბინოშის თაყვანისმცემლებთან ბოდიშის მოხდით, შეუძლებელია არ შეამჩნიო, ბევრ ეპიზოდში რა მექნიკურად, გაიხედე–გამოიხედეს დონეზე, თამაშობს მსახიობი.

ვფიქრობ, დიდად იმედგაცრუებულნი არც ისინი უნდა დარჩენილიყვნენ, ვინც ლეო კარაქსთან გასაუბრებას ამერიკული დამოუკიდებელი კინოს პროგრამით წარმოდგენილი ფილმი „მომავალი“ არჩია (სცენარისტი, რეჟისორი და მთავარი როლის შემსრულებელი მირანდა ჯულაი, 2011). ურთიერთობის კრიზისი, ყოველდღიურობის ერთფეროვნება კინოხელოვნებისთვის უცხო თემა არ არის. ფილმის მთავარი გმირებიც, სოფი და ჯეისონი, ეძებენ გამოსავალს და კატების თავშესაფრიდან დასახიჩრებული ქუჩის კატის აყვანას გადაწყვეტენ. მაგრამ სხვაზე ზრუნვის პასუხისმგებლობის აღება თავისუფლების შეზღუდვას ნიშნავს და ფილმის გმირებიც დარჩენილი ერთი თვის საკუთარ გემოზე გამოყენებას გადაწყვეტენ, სამსახურისა და ინტერნეტის გარეშე. თუმცა აღმოჩნდება, რომ მათ არც იციან, რა უყონ ამ თავისუფლებას და რაში სჭირდებათ ის. საბოლოდ ყველაფერი ბანალურ ადიულტერამდე მიდის, თუმცა მთლიანად ფილმი არამეინსტრიმულად თავისებური და, შეიძლება ითქვას, უცნაურიცაა.

პირველი დღე დასრულდა. გაგრძელება იქნება.

თბილისის კინოფესტივალის დღიური. დღე პირველი

2011-12-07T14:10:00.001+04:00

მათ, ვისაც ყველაფრის ნახვა სურთ და მუდმივი არჩევანის პრობლემა აწუხებთ, წლევანდელ ფესტივალზე ნერვიულობის ნაკლები საბაბი ექნებათ: არჩევანის გაკეთება მხოლოდ ორ შესაძლო ვარიანტს შორის მოუწევთ.

7 დეკემბერს 12 საათიან ჩვენებაზე ერთმანეთს უპირისპირდება უკვე კარგად ცნობილი ირანელი რეჟისორის ახალი ფილმი „ნადერი და სიმინი, გაყრა“ (2011) და მინდია ესაძის დოკუმენტური (ან მხატვრულ–დოკუმენტური), ძალზე თბილი იუმორით გადაღებული კინოსურათი „თეთრი არა, შავი“ (მამუკა ესაძით მთავარ როლში).

15 საათზე მაყურებელს არჩევანის გაკეთება ორ პროგრამას შორის მოუწევს: დიდ დარბაზში წარმოდგენილი იქნება “ევროპის სახლის” პროექტი ჩემი ცხოვრების ერთი დღე ესმა ხურხუმალის, კონსტანტინე ჩლაიძის, ასკოლდ კუროვის, ვიქტორ ცატრიანის ფილმებით, რომელსაც სალომე ჯაშის უკვე ნაქები დოკუმენტური ფილმი „ბახმარო“ მოსდევს; მცირე დარბაზში კი ისლანდიელი რეჟისორის 1995 წლის ფილმს „ცივ ცხელებას“ აჩვენებენ. ეს თბილი, მშვიდი იუმორით სავსე ფილმი განსაკუთრებით ალბათ ჯიმ ჯარმუშის თაყვანისმცემლებს მოეწონებათ, რადგან მისი „სურნელი“ აქ მძაფრად იგრძნობა და მშვენიერ მასალას იძლევა მსჯელობისთვის თემაზე: „პროდიუსერის შემოქმედებითი როლი დამოუკიდებელ კინოში“. სწორედ ასეთი შეხვედრა კი ფილმის პროდიუსერთან და სცენარის თანაავტორთან ჯიმ სტარკთან ჩვენების შემდეგ გაიმართება. მით უმეტეს, რომ ჯიმ სტარკი ჯარმუშის, შეიძლება ითქვას, მუდმივი პროდიუსერია.

ასევე, ვინც ლეო კარაქსთან 21 საათზე დაგეგმილ შეხვედრაზე დასწრებას აპირებს, ალბათ ჯობია მისი „ცუდი სისხლი“ (1986) ნახოს, რომელიც წინ უსწრებს შეხვედრას. თუმცა ამავე დროს დიდ დარბაზში ნაჩვენები შვედური კომედიაც „ხმაურის ხმა“ (2010), ჩრდილოეთისთვის დამახასიათებელი „სერიოზული“ იუმორით, არ გაგიცრუებთ იმედებს, განსაკუთრებით ორიგინალური მუსიკალური ნომრებით.

თბილისის კინოფესტივალმა სტარტი აიღო.

2011-12-07T13:26:00.003+04:00

გახსნის საღამო, როგორც ყოველთვის, ზედმეტი პომპეზურობის გარეშე ჩატარდა.

დავით კოპალეიშვილის ორი ანიმაციური ფილმი–წინადადებისა („მკვდარი ქალაქი“ და „ნათურა“) და ორგანიზატორების საქმიანი წარდგინება–მხარდამჭერებისადმი მადლობების შემდეგ ა.სოკუროვის ახალი გერმანულ ენაზე და გერმანული ძალებით გადაღებული რუსული ფილმი „ფაუსტი“ აჩვენეს.

ფილმმა უკვე მოასწრო 2011 წლის ვენეციის ფესტივალის მთავარი პრიზის „ოქროს ლომის“ დასაკუთრება, მაგრამ თბილისელ მაყურებელზე ამან, როგორც ეტყობა, დიდი შთაბეჭდილება ვერ მოახდინა, რადგან ფილმის დაწყებიდან საკმაოდ მალე, ვესტიბულში ხალხის დაახლოებით ისეთივე რაოდენობა შეინიშნებოდა, რამდენიც ფილმის დაწყების წინ. მიზეზი ბევრგან შეიძლება ვეძიოთ: ერთი, რომ გახსნაზე დაპატიჟებული საზოგადოება ნაკლებად არის რთული ფილმების აღსაქმელად განწყობილი; მით უმეტეს, თუ ეს რთული ფილმი სუბტიტრებით მიდის და მით უმეტეს მაშინ, როცა სუბტიტრების გამოსახულებაზე მიბმაც თავად მაყურებელს ეკისრება.

„რაღაა იგი ნათელი, რასაცა(რ) ახლავს ბნელია...“

2011-11-14T21:21:00.006+04:00

იწურება ნოემბერი. მალე დეკემბერიც შემოგვიღებს კარს. ჩემთვის ეს პერიოდი უკვე მყარად ასოცირდება სასიამოვნო მოლოდინთან. ამ მოლოდინის წყარო კი უკვე ტრადიციად ქცეული თბილისის კინოფესტივალია.

ფესტივალი, რომელიც მიუხედავად საკმაოდ მცირე ბიუჯეტისა, მაინც ყოველთვის ახერხებს გაახაროს კინოსმოყვარულები, მოუმზადოს სასიამოვნო სიურპრიზები, საფესტივალო კვირა გადააქციოს უკვე აღიარებამოხვეჭილ თუ ნაკლებადცნობილ, რამ ამა თუ იმ ნიშნით ყურადსაღებ ახალ ფილმებთან, საინტერესო კინემატოგრაფისტებთან და არანაკლებ საინტერესო პიროვნებებთან შეხვედრის ეპიცენტრად...., განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეს მათთვის, ვისაც ჩემსავით უკვე თვითმფრინავის ფორმაც კი დაავიწყდა.

აღარაფერს ვამბობ სპეციფიკურ საფესტივალო ატმოსფეროზე თავისი მსუბუქი აღგზნებულობით, მუდმივი არჩევანის პრობლემებით, გაუთავებელი ზუზუნით, რომლის მთავარი შემადგენელი კომპონენტია რჩევები და რჩევების ძიება, უცვლელი კითხვები სეანსამდე: ვარგა? ღირს ნახვა? შენ რაზე შედიხარ? და ემოციური, მაგრამ ლაკონური შეფასებები სეანსის შემდეგ.

ეს ყველაფერი ძალიან კარგი, მაგრამ ცნობილი ფაქტია, სრულყოფილების ცნება იდეალურის სფეროდანაა. მზესაც კი აქვს ლაქები, თუმცა მზისგან განსხვავებით საფესტივალო ლაქების ამოშლა არა მგონია, გადაუწყვეტელი ამოცანა იყოს.

მთავარი და ფესტივალის მუდამ თანამდევი „ბნელი“ – თარგმანის მრავალკომპონენტიანი პრობლემა. პირველი კომპონენტი – რბილად რომ ვთქვათ, უხარისხო თარგმანია, რომელიც ფესტივალის დამთავრების შემდეგაც დიდხანს ართობს კინომოყვარულებს ანეკდოტების სახით – დაწყებული ფრაზით „ნუ გაიკეთებ კერპს“ და დამთავრებული „მე აშამედი მქვია“–თი, რაც I am Ashamed-ის თარგმნით მივიღეთ.

მეორე კომპონენტი და სიტუაცია, როცა ფილმი თავიდან სუბტიტრებით მიდის, შემდეგ კი უცებ სუბტიტრები წყდება და ... არაფერიც არ ხდება, მაყურებელს შეუძლია დატკბეს ინგლისურის, ირანულის თუ თურქულის უფასო გაკვეთილებით. ყოფილა ისეთი შემთხვევებიც, როცა ფილმი „უეცრად“, ეტყობა ორგანიზატორებისთვისაც მოულოდნელად მხოლოდ უცხოენოვანი სუბტიტრებით მიდის; როცა ეს, დავუშვათ, ინგლისურია, დარბაზი ასე თუ ისე გაგებით ხვდება ამ ამბავს (საყველპურო ინგლისური უკვე ყველამ ვისწავლეთ და თუ ვერ ვისწავლეთ, ამის აღიარება უკვე „ტეხავს“); მაგრამ თუ სუბტიტრები ფრანგული ან სხვაენოვანია, აუდიტორია „თამამდება“ და უკვე უშუალოდ დარბაზში, მაყურებლებში იწყება ამ ენების მცოდნეთა ძებნა და ხვეწნა–მუდარა.

შემთხვევითობისგან არავინ არის დაზღვეული და დარწმუნებული ვარ თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევას აქვს თავისი სუბიექტური და ობიექტური მიზეზები, მაგრამ, ვფიქრობ, დაზღვევა მაინც შესაძლებელია, თუნდაც სამარქაფოდ ენის მცოდნეების მობილიზებით; და თუ ესეც პრობლემაა, ბოდიშს მაინც რა უდგას წინ?

თუმცა უკან მიდევნებული ბოდიში ბევრი ვერაფერი ნუგეშია მაყურებლისთვის. ორგანიზატორებს რატომღაც ავიწყდებათ, რომ ფესტივალის ფილმებზე ბილეთებიც იყიდება. შეიძლება ბევრი არა და მაყურებლის ძირითადი მასას პრესა და კინოპროფესიონალები შეადგენენ, მაგრამ ის ნაწილიც, მიუხედავად რიცხოვნებისა, ვფიქრობ, იმსახურებს პატივისცემას. ამ პატივისცემის გამოხატვა კი თუნდაც იმით შეიძლება, რომ სალაროსთან მაინც გაიკრას წარწერა, რა ფორმით იქნება ფილმი დემონსტრირებული: ორიგინალში, უცხოენოვანი თუ ქართული სუბტიტრებით და ა.შ.

ისევ თარგმანთან არის დაკავშირებული კიდევ ერთი უსიამოვნო მომენტი საფესტივალო ცხოვრებიდან: შეხვედრებზე, მასტერკლასებზე რამდენჯერმე გაიჟღერა შეკითხვამ: თარგმანი საჭიროა? საბოლოოდ შეხვედრა მაინც თარგმანის თანხლებით მიდიოდა, მაგრამ თავად შეკითხვამ საკმაოდ უსიამოვნო გრძნობა დამიტოვა. როგორც ვიცი, არსად გამოცხადებულა, რომ ფესტივალის სამუშაო ენებია ქართული და ინგლისური, რომ ეს კონკრეტული შეხვედრა წარიმართებოდა ინგლისურად, მაშ რატომ ვკითხულობთ? რამდენადაც ვიცი, ინგლისური არც სახელმწიფო ენაა (ჯერჯერობით მაინც) და არც სავალდებულო, მით უმეტეს, ვიმეორებ, მაყურებლისთვის, რომელმაც ბილეთი იყიდა.

ხშირად გამიგია ამაყად წარმოთქმული ფრაზა, რომ ჩვენში წვეთი აღარ დარჩა საბჭოური. მაგრამ, სამწუხაროდ, ეს ალბათ უფრო სურვილია, ვიდრე რეალობა. და ესეც განა საბჭოთა ღირებულებების გამოძახილი არ არის, რადაგან სწორედ საბჭოეთი გამოირჩეოდა ცალკეული, რიგითს რომ ვუწოდებთ ხოლმე, იმ ადამიანის უგულებელყოფით და ზოგადად ადამიანის ღირებულებათა სკალის ყველაზე დაბალ საფეხურზე განთავსებით.

ძალიან რთულია, პატივი ვცეთ ადამიანის ელემენტარულ უფლებას მიიღოს ის, რასაც შეპირდნენ? არა მგონია – მთავარია, მოვინდომოთ.

რაღაც ძალიან გადავვარდი პუბლიცისტიკაში და დასასრულიც თითქოს მკაცრი გამომივიდა. არადა, არ მინდოდა. უბრალოდ, მართლა მიყვარს „ჩემი ფესტივალი“ და მისი ხილვა ლაქების გარეშე მსურს.

რა გვაცინებს?!

2011-05-23T16:34:00.001+04:00

რამდენიმე ხნის წინათ პირველ არხზე შემთხვევით გადავაწყდი 90-იანი წლების სატელევიზიო ფილმს „რა გაცინებს?!“ (1996) გადავაწყდი. ალბათ მედეა ჩახავას იუბილეს გამო გაახსენდა ეს უფრო საახალწლო დღეებისთვის შესაფერისი ფილმი.

ასე იყო თუ ისე, ტელევიზორთან შევრჩი და ამან ჩემთვის საინტერესო (თუმცა არა მოულოდნელ) აღმოჩენამდე მიმიყვანა.

აღმოჩენა კი იმაში მდგომარეობდა, რომ თურმე ფილმი სულაც არ მოძველებულა; სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ. საბედნიეროდ - ფილმისთვის, სამწუხაროდ - ჩვენთვის, საზოგადოებისთვის. მართალია, შუქის წასვლა-მოსვლა დღეს აღარ არის აქტუალური, მაგრამ დანარჩენი... მეცნიერების დაკნინებით დაწყებული, ყველაფრის გაყიდვით გაგრძელებული და მხოლოდ გარედან მოსული სასწაულის იმედით დამთავრებული ძალზე თანამედროვედ ჟღერს.

და ისევ აქტუალურია - რა გვაცინებს?!

არ მოძველებულა სხვა ასპექტშიც.

და ისევ - ვაი, ჩვენ!

ცოტა კი მეუხერხულება ამაზე საუბარი, რადგან ფილმის დამდგმელი ოპერატორი ჩემი მეუღლეა, მაგრამ საყოველთაო თვითრეკლამის ეპოქაში, ვეცდები დავძლიო უხერხულობა და ვთქვა, რომ თვალში მეცა გამოსახულების მაღალი ხარისხი. ნება მომეცით გამოვიყენო ავტოციტატა, თვალში მეცა „კადრზე ნაფიქრი კადრი“. ეს ციტატა „მზის კინოკლუბის“ გადაცემიდანაა, როცა კახა მელითაურისა და თინა მენაბდის ფილმის „როგორც ლურჯა ცხენები“ ხელახლა ნახვისას ვიგრძენი ეს მონატრება და აღმოვაჩინე რა შორს წავსულვართ .... უკან.

„რა გაცინებს?!“ ერთ-ერთი პირველი მხატვრული ვიდეოფილმია (ჩვეულებრივ ბეტაკამზე გადაღებული) და როგორც კულისებთან ახლო მდგომ ადამიანს კარგად მახსოვს ტელევიზიის თანამშრომელთა გაოცებანარევი სიცილი, როცა გადამღებ ჯგუფს გასანათებელი აპარატურით სავსე სატვირთო მანქანა გაჰყავდა გადასაღებ ობიექტზე. შემდეგ ფილმის ჩვენებაზე კოლეგა ოპერატორების გაოცებული და იჭვნარევი სახეებიც მახსოვს, როცა ჩაძიებით და უკვე მერამდენედ კითხულობდნენ, მართლა ბეტაკამზე იყო ფილმი გადაღებული თუ არა.

და თუ ეს უშუქო და უსასო 90-იან წლებში, ჩვენში ვიდეოტექნიკის ათვისების საწყის პერიოდში იყო, რა გვჭირს ახლა, რომ დღევანდელი ბრტყელი, ცარიელი ან ბრჭყვიალა სილამაზით გადატვირთული კადრების შემხედვარე უკვე საქებარი გამხდარა, თუ აშკარა შეცდომებმა თვალი არ მოგჭრა, თუ კადრმა არ გაგაღიზიანა.

უკვე ამოვშალეთ კადრი კინემატოგრაფის გამომსახველობითი საშუალებებიდან? კადრით მეტყველება მოდაში აღარ არის? თუ შემფასებელ-დამფასებელს ვეღარ ვხედავთ და აღარ ვიწუხებთ თავს? თუ აღარც კი ვიცით, როგორ შევიწუხოთ თავი?...

მენეჯმენტი და მარკეტინგი ქართულად

2011-04-20T18:47:00.002+04:00

კინომცოდნის ბედი ასეთია - ხასიათზეა თუ არა, პროფესიდან გამომდინარე ვალდებულია თვალი ადევნოს თანამედროვე კინოპროცესს. ვალდებულების ტვირთი კიდევ უფრო იზრდება, როცა საქმე ქართულ კინოპროცესს ეხება.

როცა სიამოვნებაში და გართობაში იხდი ფულს, გასაგებია - ეს შენი არჩევანია; როცა ვალდებულებაში, რომელიც ხშირად სულაც არ არის შერწყმული სიამოვნებასთან - ცოტა უფრო მძიმე; როცა პროფესიული მოვალეობის შესრულება საერთოდ არ არის ანაზღაურებადი და ჰობის მსგავსად, იძულებული ხარ იქით აფინანსო - ეს უკვე გამაღიზიანებელი ხდება.

ამ სიტუაციის მცირედ მაინც შესამსუბუქებლად (ქართული პროდუქციის სულ უფრო მზარდი რიცხვის ფონზე) კინემატოგრაფისტთა კავშირს საკმაოდ მძიმე და ხანგრძლივი მოლაპარაკებების ჩატარება მოუწია თბილისის კინოთეატრების ადმინისტრაციასთან. როგორც იქნა, მოლაპარაკებები წარმატებით დასრულდა და კავშირის წევრ კინომცოდნეებს კინოსეანსებზე თავისუფალი დასწრების უფლება დაგვრთეს.

მაგრამ...

მხოლოდ პირადი გამოცდილება:

ჯერ კინოთეატრ „რუსთაველში“ ერთ-ერთი ფილმის ჩვენებისას ზრდილობიანად მითხრეს უარი: რეჟისორმა ითხოვა, ჩემს ფილმზე კინომცოდნეებს ნუ შემოუშვებთო;(!!) შემდეგ, ასევე ზრდილობიანად, კ/თ „რუსთაველიდან“ „ამირანში“ გადაგვამისამართეს: შეთანხმება „ამირანს“ ეხებოდაო; შემდეგ უარი გვეთქვა საპრემიერო კვირაზე; სულ ბოლოს, ათიოდე დღის წინ - ქართულ ფილმებზე. ამჩნევთ, რა ფართო ნაბიჯებით მივიწევთ ფინალისკენ?

ვიყოთ რაციონალურები და შევეცადოთ ამ პროგრესის თუ რეგრესის რაციონალური მიზეზები მოვძებნოთ.

პირველი მიზეზი: ფინანსური?

რამდენი კაცია სიაში? სადღაც ოცამდე. დავთვალოთ, ეს თითოეულ ფილმზე მაქსიმუმ 120-200 ლარია. და ისიც იმ შემთხვევაში, თუ უკლებლივ ყველა დადის ყველა ფილმზე. რეალობაში ცალკეულ ფილმზე საშუალოდ შეიძლება 4-5 ადამიანი მივიდეს, ისიც სხვადასხვა სეანსზე, უმეტესწილად კი ამდენიც არა. თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ ფინანსურ ზარალზე მხოლოდ მაშინ შეიძლება საუბარი, როცა უფასო მნახველი ფასიანის ადგილს იკავებს - დანაკლისი საერთოდაც ნულს უტოლდება. ნუთუ დღეს კინოსეანსები ისეთი ანშლაგით მიდის (განსაკუთრებით ქართული ფილმების), რომ ერთი ბილეთიც არ რჩება გაუყიდავი? თქვენ გჯერათ? მე - არა.

მეორე მიზეზი: მაყურებელზე კინომცოდნეების „ცუდი ზეგავლენის“ შიში.

თუ ვინმეს ჰგონია, რომ კინოკრიტიკოსების უფრო ხშირად უარყოფითი აზრი არის იმის მიზეზი, რომ კითეატრებში რიგები არ დგება - ჩემი აზრით, ცდებიან. არ არის ჩვენს კინოსივრცეში ის სიტუაცია, რომ პრემიერის მომდევნო დილას მთელი საქართველო გულის ფანცქალით შლიდეს პრესას შეუვალი ავტორიტეტის შეფასების მოლოდინში, რომელიც გადაწყვეტდა ფილმის შემდგომი ყოფნა-არყოფნის ბედს.

არ იტყვის კინოკრიტიკოსი, იტყვის ჟურნალისტი, უბრალოდ მაყურებელი - თუნდაც ინტერნეტ სივრცეში აქტიურად ხდება ფილმის არაფორმალური შეფასება. მით უფრო, რომ საქართველოში ჯერ კიდევ დიდია პირადი შეტყობინების ხვედრითი წილი და სხვათა შორის წონაც, ასე რომ, „მეგობარმა თუ მეზობელმა მითხრა“ ხშირად უფრო წონიანია, ვიდრე ე.წ. „პეროიანი“ კრიტიკოსების შეფასებები.

რა რჩება? სულმოკლე შურისძიება? ჩემი თვალსაწიერი სხვა მიზეზს ვეღარ სწვდება, თუმცა მირჩევნია ისევ ცუდ გათვლებზე ვიფიქრო, ვიდრე ასეთ დაწვრილმანებაზე. ასე რომ, სრულ გაურკვევლობაში ვარ, მაგრამ რას იზამ. ჩვენს სამყაროში იმდენი რამ არის შეუცნობელი, ამ ერთსაც ავიტან...

პ.ს. ისე, მე რომ მკითხოთ, ქართული ფილმების ჩვენებას არმცთუ უნდა გვამადლიდნენ, პირიქით, იქით უნდა გვიხდიდნენ ფულს და თანაც პოპკორნთან ერთად ზედ რძესაც აყოლებდნენ - თვალისთვის და ყურისთვის (აღარაფერს ვამბობ სულზე და გონებაზე) მავნე ინგრედიენტებთან ურთიერთობის გამო.

გაბრაზებული ფრაზაა? გასაგები გახდება, თუ ვიტყვი, რომ წუხელ „მამაჩემის გერლფრენდს“ ვუყურე და ჯერ კიდევ „შთაბეჭდილების“ ქვეშ ვარ.

მაგრამ ამაზე სხვა დროს...

ჩუმი ტრაგედია - სერგო გოთორანი

2011-03-24T16:06:00.003+04:00

მადლობა „პირწიგნაკს“, მადლობა ვასილ მაღლაფერიძეს და მადლობა ია ანთაძეს. სწორედ მათ უნდა ვუმადლოდე, რომ ასეთი ჩუმი, ასეთი სევდიანი და ასეთი კარგი ფილმი აღმოვაჩინე ქართულ კინოსივრცეში.
ფილმი 2009 წელს გამოჩნდა თბილისის ფესტივალზე. საფესტივალო სიტუაცია კი, თავად გესმით ალბათ, როგორია - მუდმივი არჩევანი და გამუდმებული ეჭვი უკვე გაკეთებული არჩევანის გამო. და როდესაც არჩევანის ერთ მხარეზე დგას ქართული პროდუქცია, რომელიც გაურკეველია, რას გიმზადებს და უფრო ხშირად, არც არაფერს - კარგს, ფილმებისგან ისედაც გადაღლილს პატრიოტიზმი აღარ გშველის.

ასე, განსაკუთრებული გამოხმაურების გარეშე, დაიკარგა ფილმი ქართველი მაყურებლის თვალთახედვიდან. მისთვის არ მოინახა ადგილი არც ერთ არხზე, არც ერთ გადაცემაში (თუმცა მართლაც ძნელი მოსაძებნია ჩვენს ტელესივრცეში გადაცემა, რომელიც ამ ფილმს მოირგებდა).
დავწერე „სევდიანი“ და დავფიქრიდი, რამდენად ზუსტად გამოხატავს ეს სიტყვა ჩემს შეგრძნებებს. არა, ირაკლი ფანიაშვილის ფილმი „სერგო გოთორანი“ სევდიანიც არის, მაგრამ ამის გარდა დამატებით სხვა ეპითეტსაც მოითხოვს.
„დამთრგუნველი“, „დამზაფვრელი“, ‘შემაძრწუნებელი“ ... თუმცა თითქოს არაფერი ასეთი ხმამაღალი არ ხდება ამ ორმოცდაექვსწუთიან ფილმში.
„ჩვეულებრივი“ ამბავი, დევნილთა ერთი ოჯახის „ჩვეულებრივი“ ისტორია (სიტყვიდან „ჩვევა“, „მიჩვევა). ჩუმი ტრაგედია, დრამა დრამატიზმის გარეშე, უფრო ზუსტად კი დრამატიზების გარეშე. მაშ რამ იმოქმედა ასე?
„ჩვეულებრივი“ ქართული კინო - გრძელი კადრები, ნელი რიტმი, უსახური ყოფა. მაშ რით განსხვავდება იგი იმ ფილმებისგან, რომლებსაც ასე ათვალისწუნებით განვლილ ეტაპად მოიხსენიებს ქართული კრიტიკა?

განსხვავება არის.
კადრები გრძელია, მაგრამ არასდროს ცარიელი. რიტმი ნელია, მაგრამ ეს რიტმია და არა უბრალოდ გაწელილი დრო. გამომსახველობითი საშუალებები ასკეტურია, მაგრამ რაც არის, გულდასმით შერჩეული და ზუსტი მახვილებით. გარემო უსახურია, მძიმე, დამთრგუნველი, მაგრამ ის ამ ადამიანების ყოფის, გნებავთ ყოფიერების დრამის ორგანული ნაწილია და არსად - კამერის ხაზგასმული ყურადღების ნაწილი, ხშირად ტკბობაში რომ გადადის.
და ბოლოს, დიალოგები, ბოლოდროინდელი ქართული კინოს აქილევსის ქუსლად ქცეული დიალოგები. ამ ფილმში ისინი თითქმის არ არის. პერსონაჟები უმეტესწილად დუმან, არის მხოლოდ ბიჭუნას, სერგოს კომენტარი და ბაბუის მონოლოგი; ბაბუის, რომელიც სერგოს დედის სიტყვებით, გიჟია, მამის სიტყვებით კი - თავს ისულელებს. არჩევანი ჩვენზეა, მაგრამ უდავოა, ეს ის კომპონენტია, რომლის გარეშეც ფილმი თავისი ზემოქმედების ძალის დიდ ნაწილს დაკარგავდა.
სინამდვილეში ბაბუა მუდმივ დიალოგშია გარშემომყოფებთან, მაგრამ მათი მდუმარების გამო ის მონოლოგად იქცევა. მოხუცი ხან სერგოს მოძღვრავს, ხან ხუმრობს, ხან მღერის, უფრო სწორად, ცდილობს იმღეროს, ბაბუის სიტყვები თითქოს მოკლებულია ემოციებს, ისინი მუდამ მხნედ ჟღერს, მაგრამ თვალები... ჩახედეთ თვალებში, ამის თამაში შეუძლებელია.
ერთიანობაში კი ბიჭუნას მშვიდი კომენტარი, მოხუცის სიტყვიერი ნაკადი და დანარჩენ პერსონაჟთა სიტყვაძუნწობა ერთმანეთს ეჯაჭვება და ქვეტექსტით მდიდარ, ძალზე ზუსტ ხმოვან ქარგას ქმნის.

მაშ რა გამოდის? თურმე თემა კი არ გაცვეთილა, მისადმი მიდგომამ მოაბეზრა მაყურებელს თავი; თურმე ისევ ძალაშია ფორმულა - მთავარია არა „რა“, არამედ „როგორ“. ხოლო კიდევ უფრო მთავარი - „ვინ“, ალაბათ მომავალში გამოჩნდება, თუ, რა თქმა უნდა, ირაკლი ფანიაშვილს მიეცა ამის ჩვენების საშუალება.

P.S. - და პოპკორნი?...
- ვინ გაბედა აქ პოპკორნის ხსენება?!

შორეული ახლობლები „ხმელეთის 0, 074%“ -დან

2011-03-13T17:55:00.002+04:00

თუ ხელოვნებას საერთოდ შეუძლია ზემოქმედება მოახდინოს ადამიანის ბუნებაზე, მაშინ ამ ფილმიდან ცოტა უკეთესები უნდა გამოვიდეთ.

საუბარია გელა კანდელაკის დოკუმენტურ ფილმზე „ხმელეთის 0,074%“, უფრო სწორედ მის პირველ ნაწილზე, რომელსაც ავტორმა „სოფელი“ უწოდა. „სოფელი“ არა როგორც პროვინცია, არამედ როგორც სამყარო, და ამავდროულად როგორც წუთისოფელი. ფილმი, რომლის სპეციალურ ჩვენებას (დაუმთავრებელი ფილმის სახით) შევესწარი სრულიად შემთხვევით ჯერ კიდევ სამი წლის წინ. და მას შემდეგ განვლილმა დრომ მცირედითაც ვერ მოახერხა შთაბეჭდილების გახუნება. უფრო მეტიც, 7 მარტს „ევროპულ სახლში“ გამართულ პრემიერაზე - ისევ სიახლის შეგრძნება, ისევ - ცოცხალი ემოცია, ისევ - ეკრანთან უშუალო კონტაქტის საოცარი გრძნობა.

ქართულ პრემიერამდე ფილმმა უკვე მოასწრო სტუმრობა მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში. მისი საპრემიერო ჩვენებები ბერლინსა და ლიტვაში შედგა. ფილმმა 2010 წელს საფრანგეთში სორეზის კინოფესტივალზე გრან-პრი აიღო; მონაწილეობა მიიღო კულტურების ასოციაციის მიერ შექმნილ კულტურათშორის საერთაშორისო კინოფესტივალში, რომელიც საფრანგეთის სამხრეთში, ლემპოში, მე-13 საუკუნის უნიკალური სასახლე შატო დე პადიეში იმართება. „ხმელეთის 0, 074%“ -მა დოკუმენტური კონკურსის მთავარი პრიზი – ბრინჯაოს ტოტების შეკვრა – დაიმსახურა.

ეს არც არის გასაკვირი. ფილმი მკვეთრად ეროვნულია და ამასთან მკვეთრად ინტერნაციონალური - შეუძლებელია არ შეეხოს ნებისმიერი ეროვნების ადამიანს, რადგან ეკრანზეა არა ეთნოგრაფია, არა - ეგზოტიკა, არამედ უპირველეს ყოვლისა ადამიანი.

ეს არ არის ბუნებრივი ადამიანი ბუნებრივ გარემოში - როგორც ხშირად უყვარს დოკუმენტურ კინოს თავის მოჩვენება. ესენი არიან ადამიანები, რომლებსაც ყოველდღიურობაში შემოეჭრათ გადამღები ჯგუფი.

ავტორი არ იმალება „ობიექტური“ კამერის მიღმა, არ თამაშობს ნეიტრალური დამკვირებლის როლს. ის იძლევა შეკითხვებს, ხშირად მაპროვოცირებელსაც კი, არც პერსონაჟებს უკრძლავს კონტაქტში შემოსვლას, კამერასთან პირდაპირ ურთიერთობას. ამდენად, პერსონაჟები ღიად თამაშობენ, რადგან კამერასთან ადამიანი ყოველთვის თამაშობს, ხან - ღიად, ხან - ფარულად, ხან - საკუთარ თავს, ხან - საოცნებო როლს; მაგრამ ისიც, თუ რას თამაშობს ადამიანი, ხშირად ძალზე მეტყველია. ეს მათი საკუთარი თამაშია, მათი ბუნებიდან, აღზრდიდან, ტრადიციიდან, ცხოვრებისეული გამოცდილებიდან გამომდინარე. და ეს გაცხადებული „თამაში“ ეკრანზე საოცარი უშუალობით წარმოგვიდგება.

როგორც წესი, დოკუმენტური ფილმების რეჟისორები სინანულს გამოთქვამენ უამრავი ძვირფასი მასალის გამო, რომლის გამოყენების შესაძლებლობა აღარ მიეცათ მეტრაჟის შეზღუდვების გამო; აქ კი - „106 საათიანი მასალიდან ორსაათიანი ფილმი ძლივს შევკარი. სოფლები თითქმის დაცლილია, ახალგაზრდებთან საუბრისას საინტერესოს ვერაფერს მოისმენ. ამიტომაც მგონია, რომ ამ ადამიანებს გაფრთხილება და მოსმენა სჭირდება” ( ციტატა გაზეთ „24 საათისთვის“ მიცემული ინტერვიუდან).

მაგრამ საბედნიეროდ რეჟისორი არ ცდილა „დაბალანსებას“. "ამ ფილმში ის საქართველო აღვწერე და იმ ადამიანებს მოვუყარე თავი, ვინც მიყვარს. შეიძლება ვინმემ საპირისპირო განწყობის ფილმი გადაიღოს, მაგრამ მე ის სამყარო არ მაინტერესებს.“- ამბობს რეჟისორი. ასეთია გელა კანდელაკის არჩევანი და პირადად მე დიდად მადლობელი ვარ ამ არჩევანისთვის.

გარიგება-2

2011-03-09T19:08:00.006+04:00

ეეეჰ! ეს ღრმა ამოოხვრაა. როგორ მინდა, ამ ამოოხვრით არ იწყებოდეს ახალ ქართულ ფილმზე დაწერის ყველა მცდელობა. მაგრამ სად არის?! წელიწადში ერთხელ თუ გამიმართლებს. არადა, ქართული ფილმების რაოდენობა დღითიდღე იზრდება და უკვე თვალის მიდევნებაც კი ჭირს.
ამჯერად ამ ოხვრის გამომწვევი მიზეზი „გარიგება-2“ -ია, ახალი ქართული კომედია.

თავი დავანებოთ იმას, რომ ფილმის მსვლელობაში სულ რამდენჯერმე მოვახერხე გაცინება - სიცილი, ისევე, როგორც თვალზე მომდგარი კურცხალი, ფრიად სუბიექტური რამ არის: მე არ გამეცინა, სხვა - სიცილით მოკვდა. არც წვრილმანებს გამოვეკიდები, ამჯერად ფილმის დრამატურგიული აგება უფრო მაინტერესებს, რადგან მთლიანობაში ფილმის აღქმას სწორედ მისი კომპოზიცია განაპირობებს.
თავად ფაბულა არ არის ცუდი მოფიქრებული, მაგრამ სიუჟეტად ქცევის პროცესში უკვე სერიოზული ხარვეზები ჩნდება.
რა არის ფილმის დრამატურგიული ბირთვი? ალბათ ის, თუ ბედის ირონიით როგორ იკვეთება ისევ მაროსა და მიტუას ცხოვრების გზები 20 წლის განშორების შემდეგ, მაგრამ წარსულის დაბრუნება შეუძლებელი ხდება. მაშინ რატომ იწყება ამ ხაზის დამუშავება ფილმის დაწყებიდან დაახლოებით ერთი საათის შემდეგ? ერთსაათიანი ექსპოზიცია მეტისმეტი ხომ არ არის? ერთადერთი სუსტი ძაფი, რომელსაც მთავარი საკითხისკენ მივყავართ - ეკასა (კიმას ქალიშვილი) და გიგას (დიმიტრის ქალიშვილის შეყვარებულის) ურთიერთობის ეპიზოდია, რომელიც იმდენად გაკვრით და ზედაპირულად არის განხორციელებული, გარკვეული ძალისხმევა დამჭირდა, რათა მივმხვდარიყავი, რას ან ვის ეძებდა ღამის ქალაქში გავეშებული ეკა. დანარჩენი დრო კი ეთმობა მაროს, მის ახალ საქმიანობას, მის მეზობლებს (მომავალი რაზმის წევრებს) - ფაქტობრივად მეორეხარისხოვან პერსონაჟებს. ალბათ ავტორებმა ჩათვალეს, რომ ისინი ძალზე კოლორიტული პიროვნებები არიან და მაყურებელს მათი მახვილსიტყვაობა უფრო გაართობს, ვიდრე ფილმის სიუჟეტური განვითარება. შეიძლება ასეც იყოს, მაგრამ ფილმის კომპოზიციის ნგრევის ხარჯზე მაყურებლის გამხიარულება არასდროს იძლევა კარგ შედეგს, განსხვავებით იმ შემთხვევისა, როცა ეს ორი მიზანი პარალელურად ხორციელდება.
შედეგად მთავარი ხაზის განვითარებისათვის ავტორებს ძალზე მცირე დრო რჩებათ. თავისთავად დრო არცთუ ისე მცირეა, მაგრამ ის არსებული მიდგომის ფონზე აღმოჩნდება არასაკმარისი. როცა ფილმში ძალზე ბევრი არააუცილებელი სცენა თუ ეპიზოდია, რომლის არც ამოგდება დააკლებს საერთო სურათს რამეს და ვერც ჩასმა ვერაფერს მატებს. ან უკეთეს შემთხვევაში, თითო სცენა თითო მიზანს ემსახურება. ერთი განგვიმარტავს - რომ გელას რაღაც გრძნობები აქვს ეკასადმი, მეორე - რატომ დარჩა მიტუა-დიმიტრის ცოლ-შვილი ბათუმში (იმ ალოგიკურობას, რომ შუა საღამოდან გამქრალი ქმარი, რატომღაც თბილისში გამომგზავრებულად ჩათვალა და მხოლოდ თბილისში მოიკითხა, თავი დავანებოთ), და ა.შ.
თითქოს ჯერ აღმოუჩენელი ტერიტორიაა კინოს სინთეზური ბუნება, რომლის დიდი უპირატესობა სწორედ ის არის, რომ შეუძლია ერთ, ძალზე მცირე კადრშიც ჩადოს სხვადასხვა ინფორმაცია, ემოცია, იმუშაოს ერთდროულად სხვადასხვა მიმართულებით.
აღარ გავაგრძელებ.

ერთს კი მაინც დავამატებ - სულ მიხაროდა, რომ კინო ჩემი ჰობიც იყო და პროფესიაც, და ვწუხვარ, რომ ახალი ქართული ფილმების გადამკიდეს, ის უფრო ხშირად მძიმე მოვალეობად მექცა. მით უმეტეს მაშინ, როცა ფილმის ავტორების მიმართ პიროვნულად ძალზე დადებითად და თბილად ვარ განწყობილი.